Giovedì Grasso (Giobiaccia) di ben 65 anni fa: El Raffa decide di mandare il suo augurio di buon carnevale agli emigranti valsesiani che, lontani dalla loro terra, sembrano portarle più rispetto di quanto non facciano coloro che qui sono rimasti. Ed ecco che tutta la poesia è giocata sulla contrapposizione tra chi resta, ma ama la Valsesia solo a parole, e chi va via, portando nel cuore l'amato e sempre vivo ricordo delle sue origini: i primi cercano di guadagnare tutto per sè, i secondi usano i soldi duramente sudati per finanziare opere di beneficenza; quelli passano il tempo a criticare tutto, questi cuciono le labbra per non dar fiato alle eventuali lamentele. Come dice Dorothy ne “Il mago di Oz”, “nessun posto è bello come casa mia”, ma spesso è necessario allontanarsi per rendersene davvero conto e desiderare di esprimere coi fatti questo apprezzamento.

[In foto una cartolina inviata al papà di Costantina da uno dei suoi sei fratelli, Ferdinando, immortalato davanti alla sua bottega di calzolaio in Svizzera, dove si era spostato per lavoro]

LA GIOBIACCIA D'J' EMIGRANT
Datu che l' Cliss na dà più n' colp d' man,
e j'ait pueti i fan tucc Carlavèe,
mi chi facch sempri quaresma tutt l'ann,
par tucc cui là chi sa trovu a laurée
su par al Belgiu, nt'la Svissera o n' Francia,
nt'al Giobia Grass i veui fèe na quai ciancia.
I veui mandèghi n'auguriu e n' salut
cun cor a tuic, sansa fèe distinsiun,
chi siu capmastri o chi faggu l' magut,
chi gabbiu n' faccia caucina o carbun,
ma chi rimpiangiu la baita tutt l'ann,
e fier i s' disu da si valsesian.
Anca si struppiu na lingua straniera
s' ricordu sempri l' dialeutt dal seù creus,
cumè s' ricorda la prima preghiera
o l' prim basin ca sè fagghi nt'la preus,
al ciar dla luna o sa l' bun dal misdì,
al prim amor, sutta l' pesgu fiurì.
Mi la stim tant custa gent cl'è 'ndàa via,
cun j'euggi russ, dla Valsesia e dla cà,
par née cerchèe ciù che qui l' ghera mia:
stiss d' lavor e n' po' più d' libertà,
specie n' ti temp che la Berta filava,
e l' gran Imperu l' crullava, l' crullava...
Mi ga veui ben a sta gent cla lavora,
e ca và nutt ciarchè fôo ma bugài,
cla cerca mai da buttèe tutt sutt sora
o d' suvvertii j'urganismi suciai,
clà gà gnan temp da stèe li a parlèe mal
dal seù pais, dla Valsesia e d' Varal.
La gà nutt temp: e s' lè vùngh-nu l' mutif
lè preferi tenlu dinti nt'al cor,
parchè l'è inutil bragièe da catif,
o fèssi sutta a curnài, cumè i tor.
Sansa sbuffèe, lè tucc sù la valis:
l' n'dasnu a Lundra, a Ginevra, a Paris.
Dess, du cui post, ga fà umor a 'sta têra
pussè che noi, chi sbraituma ogni dì,
chi suma sempri da drè fèsi guêra,
chi vriu cambièe la bandera e l' partì,
cumè ca l' fà Marcantoniu dla Cecca:
st'ann l'è na Duga, n'aut ann l'è na Mecca.
Ma se par Pasqua o Natal la ven cà,
la và truvee la Madonna d' Sal Munt,
e la và spass par la nôsta città
tignint ben aut al cappel sù s' la frunt,
e sa ga tacca d' nèe bevnu n' bicier,
la paga tant cumè i neust cavalier.
E l'è nutt basta: s' la pò, cun cui soit
clè vadagnà n' una têra straniera
sansa cuntée nè l' mezz'ori nè i boit,
su n' curnisun o sal fund d' na minera,
datu cla sà che qui 'nsì suma sensa,
la fà 'nca d' j'operi d' beneficenza.
O par i pôvri dl' Asilu Vieutt,
- l'è vei, Barbieri? - o par cui dl'Uspidal,
fin per cui là chi stann suta l' Rizzeutt,
la dà n'quaicos par chi passu l' Natal.
Auchi che noi, che ogni dì i reclamuma
e, 'nveci d' denu, sa s' pò, nu ciapuma!
I guma i dent ch'ijn mulai cumè rèsghi,
e 'ncoo i rasguma par vegh-nu da più:
vrìu veghi l'uva, e 'nca l' vin e l' rimèsghi
(e 'nveci l' vigni, purtreupp, jin ma n' giù!)
- Valsesia bella! - dal vôti i bragiuma,
ma guai sa n' manca l' susicci e la tuma!
Sa gent, 'nveci, cl'è 'ndàa nt'jauti têri,
la sent l'amor par la nôsta Valàa
anca sla gà ma ginestri e brughèri,
anca sa gh' manca bè 'ncoo na quai stràa,
ansi, s' la pò, nu fa fèe quaicaduna,
sansa mandée petisiogn giù n' Cumuna!
L'è propiu vei ca guà sighi distant
par capì ben che 'nciun post l' ghè al munt
cal val cul post a clé vistni gni grant,
che nissun d' j'ait al pò stèghi a cunfrunt!
Noi, luif da tana, i bragiuma, ma 'ntant
quant juma mai da 'mparèe d'j'emigrant!
Parciò, se l' Cliss l'è stuffiassi da scrivi,
e i gran pueti a la Cecca i fan festa,
mi, povru ciatru, da sù 'ciuma l' rivi
dla nôsta Val, ca s' vastiss già dla festa,
a tucc cui là ch'jin dalunc par laurèe
i mand l'auguriu d'un Bun Carlavèe.




Commenti

Post popolari in questo blog